Het Saksisch hallehuis aan "Onder"

Dit hallenhuis is een Saksisch boerderij type dat voor komt in het oosten en midden van Nederland，maar ook in het Noordlimburgse. Hallenhuis betekent dat het huis uit drie beuken bestaat. Een drie beukige boerderij，dat wil zeggen: de keuken "hoehs" en de zitkamer "gôjkamer" in het midden，en de slaapkamers, de stort of voerhuis met pompenbak，de kelder met eventueel opkelder in de zij beuken. Deze boerderij is op veel plaatsen in oorspronkelijke staat.

Wat ook opvalt is dat de boerderij zeer breed en lang is. Ook opvallend zijn de 2 kleine varkensstallen bij de koestal. De koestal " potstal '' en de schuur strekt zich uit over " twieë gebônke." In hoehs "keuken" is een open schouw geweest.
Het huuske heeft waarschijnlijk buiten gestaan.

Er staan weinig of geen originele ramen en deuren in. De buitendeur van stal en schuur zijn waarschijnlijk vroeger hoger geweest. Het dak was tot het begin van de tweede wereldoorlog een halfpansdak dus het bovenste gedeelte was van stro. Het zadeldak loopt 3 voet af van woonhuis naar einde schuur.

De gebinten of skeletten werden door de timmerman van inlands eikenhout ter plekke vervaardigd. Het belangrijke raamwerk van een boerderij，de gebinten worden achter elkaar op poeren gezet en vormen de basis van de boerderij. De gebint stijlen zijn de belangrijkste steunpalen van de boerderij. Het is de moeite waard om deze gebinten eens nader te bekijken，alles zit aan elkaar met de zogenaamde pen，gat verbinding. Er is ook te zien dat het hout van sommige gebinten bijv. de staanders al eens dienst gedaan hebben elders，bijvoorbeeld als ankerbalk，dus hoe oud het hout is zou onderzocht kunnen worden, misschien wel honderd jaar ouder dan de boerderij.

                                                                                                         De bewoners

Het achterhalen van een stichtingsjaar van een boerderij is moeilijk. Zo ook van dit hallehuis. Op de tiendekaart van 1734 komt een zekere Hendrick Hilkens voor als eigenaar van een perceel grond aan de overkant van de weg. Hij heeft dan nog geen huis in bezit op Onder (Baarloseweg). In 1735 wordt het huwelijk voltrokken tussen Hendrick Hilkens en Joanna Janssen. In 1736 koopt het echtpaar een hof op Schrames. In de lijst van kopers van nieuw erf in 1739 (nog te ontginnen grond) treffen we in 1739 Hendrik Hilkens aan onder het gehucht Onder. In 1743 wordt in een hypotheekakte geld geleend door het voornoemde echtpaar. Als onderpand wordt vermeld "haeren hoff, bembt en landt, beginnende van hun huis aen het Oender, alsoo opwaerts naer het Oenders velt". Dit is de eerste vermelding van dit hallehuis. In het overlijdensregister lezen we dat in 1744 een kind van het echtpaar is overleden te "Oenre". Mogelijk is gebouw korte tijd na het huwelijk gesticht.

Uit een akte d.d.1746 blijkt dat Hilkens zeer vermogend was. We lezen; wedman Hilkens heeft aangekocht het goed "aen Stockx" en   hun andere behuizingen aanmerkelijk vanwege "timmarije" verbetert "streckende" tot groot voordeel van de drie onmundige kinderen. Op 26 januari 1769 treffen zoon Engel Hilkens gehuwd met Maria Nijssen aan als eigenaar van het pand aan Onder. Ook de zus van Engel, Joanna Hilkens gehuwd met Dionisius Nijssen had aandelen in deze hof.
In 1802 huwde Johannes Lormans met dochter Anna Hilkens en beiden kochten in dat zelfde jaar het huijs, schuur, stalling en moeshof met bijliggende landerijen gelegen aan de "uithoeck Onder" voor 400 gulden. Op zijn beurt komt hun zoon Joannis gehuwd met Elisabeth Beurskens hier vanuit Tegelen wonen. Daarna hun zoon Peter Lormans gehuwd met Maria van Enckevort. Beiden verkopen de boerderij aan de familie Hendricus Nijssen en Nel Zelen. Vervolgens gaat ze over naar zoon Sjraar en diens vrouw Nel Verlinden. Vanaf 1975 staat het pand onbewoond. Het pand geniet ook enige bekendheid door het kaboutermonument en de kabouterverhalen van Ton van Reen.

In het verleden lagen in Helden her en der van zulke boerderijen. Heemkundevereniging Helden wil in het kader van Het jaar van de boerderij 2003 dit hallenhuis aan de Baarloseweg, voorheen in het bezit van de familie Reijnen-Nijssen graag onder uw aandacht te brengen op 13 en 14 september 2003. Tevens werden iniatieven ontplooid met het kaboutermonument te behouden voor de toekomst.

Waarom zou deze boerderij toch zo scheef liggen ten opzichte van de Baarloseweg?

Overzicht eigenaren en bewoners

Adres

Adres